Nhật Bản đang tiến hành cuộc cải tổ lớn nhất đối với hệ thống tình báo kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai khi thành lập Cục Tình báo Quốc gia (NIB). Cơ quan mới được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng phân tán lâu nay trong hoạt động tình báo, đồng thời giúp Tokyo chủ động hơn trước những thách thức an ninh đang gia tăng tại khu vực và trên thế giới.

Theo luật đã được Quốc hội Nhật Bản thông qua, Cục Tình báo Quốc gia sẽ phối hợp hoạt động thu thập, phân tích và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan như Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, cảnh sát và các đơn vị liên quan. Cơ quan này sẽ báo cáo trực tiếp lên Hội đồng Tình báo Quốc gia mới thành lập do Thủ tướng Sanae Takaichi đứng đầu.Dự kiến có khoảng 700 nhân sự cùng ngân sách khoảng 407 triệu USD, Cục Tình báo Quốc gia sẽ quy tụ các chuyên gia an ninh mạng, kỹ sư phần mềm và cán bộ làm việc ở nước ngoài. Khi đi vào hoạt động cuối năm nay, cơ quan này sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối hàng chục nghìn nhân sự đang thực hiện công tác tình báo trong toàn bộ hệ thống chính phủ.

Theo các chuyên gia, việc thành lập cơ quan tình báo tập trung xuất phát từ thực tế môi trường an ninh của Nhật Bản đã thay đổi nhanh chóng. Cạnh tranh chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ngày càng gay gắt, trong khi các hoạt động gián điệp, tấn công mạng và can thiệp từ nước ngoài được đánh giá là diễn biến phức tạp hơn.Một yếu tố khác thúc đẩy Tokyo thay đổi là nhu cầu giảm sự phụ thuộc vào Mỹ trong lĩnh vực tình báo. Trong nhiều thập niên sau chiến tranh, Nhật Bản chủ yếu dựa vào Washington về thông tin tình báo đối ngoại. Tuy nhiên, những biến động trong chính sách của Mỹ, đặc biệt các yêu cầu đồng minh chia sẻ nhiều hơn trách nhiệm an ninh, đã khiến Tokyo nhận thấy cần tăng cường năng lực tự chủ.

Cùng với việc thành lập cơ quan mới, Chính phủ Nhật Bản cũng đang nghiên cứu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phản gián và chống can thiệp từ nước ngoài. Giới chuyên gia cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành còn nhiều hạn chế, khiến các hoạt động tình báo nước ngoài khó bị phát hiện và xử lý hiệu quả.Những lo ngại này càng gia tăng sau khi truyền thông Mỹ công bố điều tra cho rằng Nhật Bản đang trở thành điểm trung chuyển để Nga thu thập thông tin và tìm nguồn linh kiện công nghệ lưỡng dụng phục vụ hoạt động quân sự. Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara thừa nhận các hoạt động tình báo nước ngoài đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với an ninh quốc gia và khẳng định Tokyo cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để ứng phó.

Trong quá trình xây dựng cơ quan tình báo mới, Nhật Bản cũng tham khảo kinh nghiệm từ các đối tác phương Tây như Mỹ, Đức và Australia về tổ chức bộ máy, an ninh mạng, phản gián và chia sẻ thông tin. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định Tokyo không hướng tới việc xây dựng một mô hình tương tự Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), mà phát triển một hệ thống phù hợp với đặc điểm chính trị, pháp lý và nhu cầu an ninh của Nhật Bản.

Việc thành lập Cục Tình báo Quốc gia được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa bộ máy an ninh của Tokyo, đồng thời thể hiện quyết tâm xây dựng một hệ thống tình báo thống nhất, hiệu quả và chủ động hơn trước những thách thức an ninh ngày càng đa dạng trong bối cảnh hiện nay.

B.NGÂN