Theo báo cáo, tháng 5-2026, Ban Quản lý Di tích và Danh thắng TP Đà Nẵng phối hợp Viện Khảo cổ học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tiến hành khai quật khẩn cấp di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng (phường Hải Vân) trên diện tích 600m2; trong đó Trạm Nam Chơn 300 m2, Đồn Chơn Sảng 300m2.

Sau 45 ngày khai quật khẩn cấp, kết quả khai quật bước đầu cho thấy quy mô, cấu trúc của hai di tích trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng, củng cố bằng chứng về hệ thống phòng thủ góp phần làm nên chiến thắng oanh liệt của quân dân nhà Nguyễn trong cuộc đối đầutrước liên quân Pháp - Tây Ban Nha tại Đà Nẵng.

Theo báo cáo sơ bộ, trạm Nam Chơn vẫn còn giữ được khá nguyên vẹn cấu trúc nền móng. Các nhà khảo cổ xác định dấu tích tường thành, hào thành, hệ thống kè đá nhiều cấp, nền kiến trúc trung tâm lát gạch cùng chân tảng đá kê cột của công trình thời Nguyễn.

Trên cơ sở đó, các nhà khảo cổ, nhà nghiên cứu kiến nghị thành phố thực hiện bảo vệ khẩn cấp đối với di tích Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn; đồng thời tiến hành khai quật, nghiên cứu tổng thể, toàn diện và xây dựng hồ sơ khoa học đầy đủ về Trạm Nam Chơn, Đồn Chơn Sảng và khu vực xung quanh; lập hồ sơ xếp hạng hai di tích Trạm Nam Chơn và Đồn Chơn Sảng cấp thành phố, làm cơ sở tiến tới xây dựng hồ sơ di tích cấp quốc gia đặc biệt đối với hai di tích này.

Sau khi nghe báo cáo từ Viện Khảo cổ học và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Sở VH-TT&DL), Phó Chủ tịch UBND thành phố ghi nhận, đánh giá cao sự chủ động phối hợp của các đơn vị, địa phương và doanh nghiệp trong việc khai quật khảo cổ khẩn cấp. Kết quả khai quật đã phát lộ nhiều dấu tích kiến trúc, hệ thống kè đá, nền móng, công sự phòng thủ và nhiều di vật có giá trị lịch sử lớn. Để đảm bảo công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Anh Thi thống nhất bảo vệ nguyên trạng các dấu tích khảo cổ đã phát lộ; tiếp tục nghiên cứu, khai quật khảo 2 di tích này. Đồng thời lưuý, việc nghiên cứu, bảo tồn phải dựa trên cơ sở khoa học, không làm ảnh hưởng yếu tố gốc và tuân thủ đúng quy định pháp luật.

Về mốc tiến độ, Phó Chủ tịch UBND thánh phố giao Sở VH-TT&DL khẩn trương hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng Trạm Nam Chơn và Đồn Chơn Sảng là di tích cấp thành phố trong tháng 9-2029; phối hợp UBND phường Hải Vân rà soát đất đai, xác định ranh giới khoanh vùng bảo vệ. Cùng với đó, phối hợp với Viện Khảo cổ học hoàn thiện phương án nghiên cứu, khai quật khảo cổ tiếp theo (xác định rõ phạm vi, tiến độ, kinh phí, giải pháp bảo vệ) trình UBND thành phố phê duyệt trong Tháng 10-2026.

Đối với công tác bảo vệ hiện trường và khớp nối hạ tầng với Dự án Làng Vân, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với UBND phường Hải Vân và các đơn vị có liên quan kiểm tra hiện trạng đất đai, loại rừng (nếu có); hướng dẫn phát quang cây bụi, cây co nguy cơ ảnh hưởng đến dấu tích, bảo đảm đúng quy định về đất đai, lâm nghiệp và môi trường, hoàn thành trong tháng 9-2026.

Sở Xây dựng có trách nhiệm rà soát quy hoạch, thẩm định phương án khớp nối hạ tầng giữa Dự án Làng Vân và khu vực di tích. Đảm bảo tuyệt đối không gây ngập úng, xói lở, che lấp hay xâm hại yếu tố gốc của di tích; đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan đề xuất giải pháp tích hợp không gian bảo tồn, phát huy giá trị di tích vào tổng thể dự án.

Đối với UBND phường Hải Vân & Ban Quản lý Di tích - Danh thắng: Quản lý chặt chẽ hiện trường, duy trì hàng rào, biển cảnh báo, lắp camera giám sát và triển khai ngay các giải pháp thoát nước, chống sạt lở. Giao Sở Tài chính tham mưu nguồn kinh phí phù hợp, hướng dẫn quản lý và sử dụng nguồn vốn xã hội hóa cho công tác khảo cổ.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đề nghị Viện Khảo cổ học khẩn trương hoàn thiện báo cáo khoa học kết quả khai quật; liên tục theo dõi hiện trạng các dấu tích, hướng dẫn chuyên môn về bảo quản, xử lý sạt lở và kịp thời đề xuất phương án khi có rủi ro.

Đối với Công ty Cổ phần Vinpearl, lãnh đạo thành phố yêu cầu các hoạt động thi công Dự án Làng Vân không làm ảnh hưởng hay tác động tiêu cực đến di tích; khẩn trương lập phương án khớp nối hạ tầng giữa Dự án Làng Vân với khu vực Trạm Nam Chơn và Đồn Chơn Sảng trình cơ quan chuyên môn; phối hợp báo cáo ngay khi phát hiện dấu tích mới và nghiên cứu hỗ trợ nguồn lực cho công tác bảo tồn.

P.Thủy