Ngày 2-10, Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) nhất trí phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ kho dự trữ chiến lược. Động thái được đưa ra trong bối cảnh giá dầu và diesel tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, trong khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga tiếp tục gây sức ép lên thị trường.

Theo tuyên bố chung của G7, việc xả kho sẽ được triển khai ngay lập tức và kéo dài trong 4 tháng. Trong 20 ngày đầu, các nước sẽ ưu tiên đưa một lượng lớn dầu diesel ra thị trường nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nhiên liệu tinh chế. G7 cũng để ngỏ khả năng tiếp tục giải phóng thêm diesel nếu thị trường vẫn chịu sức ép.

Đây được xem là một trong những biện pháp can thiệp mạnh nhất nhằm bình ổn thị trường năng lượng kể từ khi xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, G7 không công bố cụ thể trong tổng số 100 triệu thùng sẽ có bao nhiêu dầu thô, dầu diesel và các sản phẩm khác, cũng như chưa xác định rõ từng quốc gia sẽ đóng góp bao nhiêu.

Kỳ vọng hạ nhiệt giá diesel

Giới phân tích cho rằng việc nhanh chóng đưa diesel từ các kho dự trữ ra thị trường có thể tạo hiệu ứng giảm giá đáng kể trong ngắn hạn. Ông Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách lĩnh vực lọc dầu, hóa chất và thị trường dầu mỏ tại Wood Mackenzie, ước tính một đợt giải phóng quy mô lớn dầu diesel dự trữ có thể giúp giá bán buôn giảm khoảng 20-30 USD/thùng.

Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế về khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, cũng nhận định động thái của G7 có thể tạo áp lực giảm giá, đặc biệt đối với diesel. Tuy nhiên, ông cho rằng hiệu ứng này khó kéo dài bởi xả kho chỉ là giải pháp tạm thời trong khi tình trạng thiếu hụt nguồn cung vẫn tồn tại.

Thực tế, giá dầu đã phản ứng ngay sau thông báo của G7. Giá dầu Brent có thời điểm giảm xuống dưới 100 USD/thùng trước khi phục hồi lên khoảng 102 USD/thùng. Giá dầu WTI của Mỹ cũng giảm trong phiên giao dịch ngày 3-10. Trong khi đó, giá diesel tại Mỹ vẫn ở mức cao kỷ lục. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá diesel bình quân đạt khoảng 6,50 USD/gallon, tăng mạnh so với mức 5,61 USD/gallon một tháng trước.

Nguồn cung vẫn là bài toán lớn

Áp lực đối với thị trường diesel không chỉ xuất phát từ giá dầu thô mà còn từ sự thiếu hụt các sản phẩm dầu tinh chế. Theo các chuyên gia, nguồn diesel từ Trung Đông tới châu Âu đã giảm mạnh khi hoạt động vận chuyển qua các tuyến hàng hải quan trọng bị hạn chế. Nga, một trong những nước xuất khẩu diesel lớn, cũng chịu ảnh hưởng khi các nhà máy lọc dầu bị Ukraine tấn công. Trong khi đó, Trung Quốc giảm xuất khẩu diesel, càng khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế bị thắt chặt.

Neil Atkinson, cựu lãnh đạo Bộ phận Dầu mỏ và Thị trường của IEA, cho rằng tình trạng thiếu diesel hiện nay là kết quả của việc nguồn cung từ nhiều khu vực cùng lúc suy giảm, trong khi nhu cầu vẫn ở mức cao, nhất là trong mùa thu hoạch nông nghiệp. Theo dữ liệu của JODI và OPEC, Mỹ hiện là nước sản xuất và xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 240,5 triệu tấn và xuất khẩu khoảng 1,26 triệu thùng/ngày. Nga đứng thứ hai về xuất khẩu, với khoảng 783.400 thùng/ngày. Ông Atkinson cảnh báo việc xả kho không thể giải quyết vấn đề cốt lõi nếu nguồn cung dầu và các sản phẩm dầu mỏ toàn cầu vẫn thấp hơn đáng kể so với trước xung đột.

Mỹ không cấm xuất khẩu diesel

Bên cạnh quyết định xả kho, một yếu tố khác có thể giúp thị trường bớt căng thẳng là việc Mỹ từ bỏ khả năng cấm xuất khẩu diesel. Trước đó, Tổng thống Donald Trump nhiều lần cảnh báo Washington có thể hạn chế hoặc cấm xuất khẩu diesel nếu châu Âu không sử dụng kho dự trữ khẩn cấp. Tuy nhiên, ngày 2-10, ông xác nhận Mỹ sẽ không thực hiện biện pháp này.

Động thái này có ý nghĩa quan trọng bởi châu Âu ngày càng phụ thuộc vào diesel nhập khẩu từ Mỹ trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông suy giảm. Việc duy trì dòng chảy thương mại xuyên Đại Tây Dương giúp hạn chế nguy cơ thị trường châu Âu thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng hơn.

G7 đồng thời cam kết không áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu năng lượng trong nội bộ nhóm và phối hợp lịch bảo trì các nhà máy lọc dầu, nhằm tránh tình trạng nhiều cơ sở cùng lúc dừng hoạt động. Các nước cũng được khuyến khích tận dụng công suất lọc dầu còn dư để bổ sung nguồn cung.

Chỉ là giải pháp tạm thời

Đợt xả kho mới diễn ra trong bối cảnh các thành viên IEA vẫn đang thực hiện cam kết giải phóng 400 triệu thùng dầu được đưa ra hồi tháng 3. Đến ngày 3-10, IEA cho biết các nước thành viên đã xả khoảng 325 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ, còn khoảng 75 triệu thùng chưa được giải phóng. Do đó, vẫn chưa rõ 100 triệu thùng theo quyết định mới của G7 là một phần trong số 400 triệu thùng đã cam kết hay là lượng bổ sung.

Dù quy mô lớn, lượng dầu được đưa ra thị trường lần này vẫn chỉ có thể tạo khoảng đệm trong thời gian nhất định. Nếu các tuyến vận chuyển tiếp tục bị gián đoạn, hoạt động sản xuất và lọc dầu bị ảnh hưởng, trong khi nhu cầu không giảm, giá có thể tăng trở lại sau khi nguồn dự trữ được sử dụng hết.

Giá diesel đặc biệt đáng lo ngại bởi đây là nhiên liệu thiết yếu đối với vận tải đường bộ, tàu hàng, máy kéo, máy gặt, xây dựng và khai khoáng. Chi phí nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận chuyển, sản xuất và phân phối, từ đó có thể đẩy giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và nhiều hàng hóa khác lên cao.

Vì vậy, quyết định của G7 có thể được xem như một "liều thuốc hạ nhiệt" cho thị trường năng lượng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, để giá dầu và diesel thực sự ổn định, các nước vẫn cần khôi phục những dòng cung bị gián đoạn và tháo gỡ các nguyên nhân địa chính trị đang làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu.

AN BÌNH