Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 15-8 cho biết Tehran và Muscat đã đạt được thỏa thuận về bản đồ các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, sau khoảng ba tháng tiến hành các cuộc đàm phán chuyên sâu. Theo ông Baghaei, các cuộc thương lượng được triển khai sau khi Iran và Oman ký bản ghi nhớ về việc thiết lập các tuyến hàng hải an toàn. Trong ba tuần gần đây, đàm phán đã đạt những tiến triển đáng kể, bất chấp điều mà Tehran cho là sự cản trở từ phía Mỹ.

Ông Baghaei cho biết kế hoạch được xây dựng dưới sự phối hợp của Bộ Ngoại giao Iran, với sự tham gia của các cơ quan quốc phòng, an ninh và môi trường của nước này. Tuy nhiên, hai bên vẫn cần giải quyết một số vấn đề còn tồn đọng, trong đó có nội dung tuyên bố chung dự kiến được Tehran và Muscat công bố. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh thỏa thuận giữa Iran và Oman là một thỏa thuận độc lập của hai quốc gia ven biển, nhằm bảo đảm tàu thuyền có thể đi qua eo biển Hormuz an toàn, đồng thời tôn trọng chủ quyền của cả hai nước.

Dù vậy, Tehran khẳng định việc thống nhất các tuyến hàng hải không đồng nghĩa eo biển Hormuz sẽ ngay lập tức trở lại trạng thái hoạt động bình thường. Theo ông Baghaei, việc khôi phục hoàn toàn an ninh và nối lại hoạt động vận tải thương mại phụ thuộc vào việc Mỹ chấm dứt những hành động mà Iran cho là bất hợp pháp, các mối đe dọa quân sự và hoạt động phong tỏa đường biển. Iran cũng yêu cầu Washington bồi thường cho những vi phạm mà Tehran cho rằng đã xảy ra trong thời gian qua.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Đây là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, đặc biệt đối với vận chuyển dầu mỏ và khí đốt. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại khu vực này đều có thể tác động đáng kể tới thị trường năng lượng và thương mại quốc tế. Căng thẳng giữa Iran và Mỹ thời gian qua đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz sụt giảm mạnh. Theo dữ liệu của Kpler được CNN dẫn lại, trong 166 ngày kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bắt đầu ngày 28-2, chỉ có 3.371 tàu đi qua eo biển này, tương đương khoảng 20% lưu lượng trước xung đột.

Ngày 13-8, có 9 tàu đi qua Hormuz, cao hơn mức 5 tàu của ngày trước đó nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình khoảng 12 tàu/ngày trong tháng 8. Trong khi đó, trước khi xung đột nổ ra, hơn 130 tàu thường xuyên qua lại eo biển mỗi ngày. Đến ngày 14-8, hoạt động hàng hải tại Hormuz gần như đình trệ. Kpler ghi nhận chỉ một số rất ít tàu di chuyển qua tuyến đường thủy này và không có tàu chở dầu thô nào được ghi nhận trong ngày. Diễn biến này cho thấy những lo ngại về an ninh hàng hải đang tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải qua một trong những tuyến huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu.

Trong khi Iran và Oman tìm cách xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn hàng hải, căng thẳng giữa Tehran và Washington vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tuyên bố Washington tiếp tục duy trì sức ép đối với Iran và có thể kéo dài hoạt động phong tỏa hàng hải. Ông Trump cũng đưa ra tuyên bố gây tranh cãi khi nói Mỹ có thể coi eo biển Hormuz là một phần lãnh thổ của nước này. Iran lập tức bác bỏ tuyên bố trên. Chánh án Iran Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i khẳng định Hormuz là một bộ phận không thể tách rời của phạm vi lãnh thổ và biên giới Iran, đồng thời cảnh báo Tehran sẽ đáp trả bất kỳ hành động "phiêu lưu" nào tại tuyến đường thủy này.

Các quan chức quân sự Iran cũng bác bỏ tuyên bố rằng Mỹ đang kiểm soát Hormuz, cho rằng Washington không thể đơn phương quyết định tàu nào được phép đi qua tuyến đường thủy. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận về bản đồ hàng hải giữa Iran và Oman được xem là bước đi nhằm duy trì một cơ chế điều hướng an toàn giữa hai quốc gia ven eo biển. Tuy nhiên, việc thỏa thuận này có thể nhanh chóng giúp khôi phục hoạt động vận tải hay không vẫn phụ thuộc đáng kể vào tình hình an ninh và quan hệ giữa Iran với Mỹ.

Hormuz hiện vẫn là điểm nóng trong cuộc đối đầu giữa Tehran và Washington. Nếu tình trạng gián đoạn hàng hải kéo dài, nguy cơ tác động đến nguồn cung năng lượng, chi phí vận tải và thị trường toàn cầu sẽ tiếp tục gia tăng. Ngược lại, nếu các bên đạt được những thỏa thuận bảo đảm an ninh và tự do hàng hải, lưu lượng tàu qua eo biển có thể từng bước được khôi phục, góp phần giảm áp lực đối với thương mại và thị trường năng lượng quốc tế.

AN BÌNH