Sau 13 ngày liên tiếp tiến hành các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran, quân đội Mỹ ngày 25-7 lần đầu tiên không thực hiện bất kỳ đợt tấn công mới nào. Động thái này được giới quan sát đánh giá là khoảng lặng hiếm hoi, tạo điều kiện cho các nỗ lực ngoại giao giữa Washington và Tehran, trong bối cảnh nguy cơ một cuộc đối đầu quân sự quy mô lớn vẫn chưa được loại bỏ.

Theo giới chức Mỹ, mặc dù các cuộc không kích tạm dừng, Washington vẫn duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Quân đội Mỹ cũng cho biết đã vô hiệu hóa thêm một tàu thương mại tại vịnh Oman sau khi con tàu nhiều lần tìm cách vượt qua khu vực phong tỏa bất chấp cảnh báo.

Các nguồn tin ngoại giao khu vực cho biết Mỹ và Iran đang xúc tiến các cuộc tiếp xúc nhằm khôi phục một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, trong đó ưu tiên giảm căng thẳng tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu trước khi xung đột bùng phát. Tuy nhiên, hai bên vẫn còn nhiều bất đồng liên quan đến cơ chế kiểm soát tuyến hàng hải này. Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục phát đi thông điệp vừa cứng rắn vừa để ngỏ cánh cửa đối thoại. Ông khẳng định Washington đã sẵn sàng cho mọi kịch bản nếu cần thiết, song cho biết các cuộc đàm phán với Tehran vẫn đang được duy trì và Mỹ sẽ chờ kết quả của tiến trình này trước khi đưa ra các quyết định tiếp theo.

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cáo buộc Mỹ vi phạm các cam kết song phương khi đơn phương thúc đẩy một tuyến lưu thông mới qua eo biển Hormuz mà không tham vấn Tehran. Ông khẳng định Iran sẽ tiếp tục bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình tại Hormuz cũng như khu vực vịnh Ba Tư, đồng thời nhấn mạnh nước này không lùi bước trước bất kỳ sức ép nào.

Dù các kênh ngoại giao được nối lại, tình hình an ninh khu vực vẫn diễn biến hết sức phức tạp khi mặt trận Biển Đỏ bất ngờ nóng lên. Lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở năng lượng của Tập đoàn Aramco tại Yanbu và Jizan để đáp trả các cuộc không kích của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu. Houthi đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb nếu các cuộc không kích và điều mà lực lượng này gọi là "phong tỏa Yemen" không chấm dứt. Bab el-Mandeb là tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với vịnh Aden, nơi khoảng 12% thương mại toàn cầu đi qua. Trong bối cảnh hoạt động vận tải tại Hormuz vẫn chưa hoàn toàn bình thường, nguy cơ bất ổn tại Bab el-Mandeb càng làm gia tăng lo ngại về chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng thế giới.

Đáp trả, liên minh do Saudi Arabia hậu thuẫn cùng quân đội Chính phủ Yemen đã mở các đợt không kích nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự của Houthi tại các tỉnh Marib, Al-Jawf và Hodeidah, tập trung vào bệ phóng tên lửa, kho vũ khí, trận địa rocket và các cơ sở triển khai thiết bị bay không người lái. Riyadh khẳng định các cuộc không kích chỉ nhằm vô hiệu hóa năng lực quân sự phục vụ các hoạt động đe dọa an ninh hàng hải quốc tế và không nhắm trực tiếp vào cảng Hodeidah. Trong khi đó, Houthi cho biết một số cơ sở viễn thông tại Hodeidah và đảo Kamaran cũng bị trúng không kích, đồng thời tuyên bố tiếp tục mở rộng các cuộc tấn công theo nguyên tắc "leo thang đáp trả leo thang". Giới phân tích nhận định việc Saudi Arabia nối lại các chiến dịch quân sự sau thời gian dài tương đối kiềm chế có thể báo hiệu nguy cơ mặt trận Yemen nóng trở lại, kéo theo những tác động khó lường đối với an ninh hàng hải trên Biển Đỏ.

Trong bối cảnh đó, nhiều nước khu vực đang tăng cường các nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn xung đột lan rộng. Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty và người đồng cấp Saudi Arabia Faisal bin Farhan Al Saud đã điện đàm, kêu gọi chấm dứt ngay các hoạt động quân sự, bảo đảm tự do hàng hải trên các tuyến đường thủy quốc tế và nhấn mạnh giải pháp chính trị, ngoại giao là con đường khả thi duy nhất để xử lý cuộc khủng hoảng hiện nay.

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi khẳng định không có giải pháp quân sự cho cuộc xung đột tại Yemen, đồng thời kêu gọi đối thoại để giải quyết các vấn đề liên quan đến Yemen và Biển Đỏ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cũng tuyên bố Tehran sẵn sàng tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán giữa các bên.

Không chỉ Biển Đỏ, căng thẳng còn lan sang biển Caspi khi Iran triệu Đại biện lâm thời Ukraine tại Tehran để phản đối điều mà nước này cáo buộc là cuộc tấn công nhằm vào một tàu thương mại Iran khiến một thủy thủ thiệt mạng. Trước đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Kiev đã đạt được những kết quả đáng kể trong các cuộc tấn công tầm xa trên Biển Caspi nhằm vào các tàu vận chuyển hàng hóa quân sự có liên quan đến Iran.

Việc Mỹ tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Iran đã tạo ra cơ hội quý giá cho ngoại giao. Tuy nhiên, khi các điểm nóng đồng thời xuất hiện tại Hormuz, Bab el-Mandeb và biển Caspi, Trung Đông vẫn đứng trước nguy cơ chứng kiến một vòng xoáy bất ổn mới. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, không chỉ an ninh khu vực mà cả các tuyến vận tải biển chiến lược và thị trường năng lượng toàn cầu sẽ phải đối mặt với những sức ép ngày càng lớn.

AN BÌNH