Tàu chiến siết chặt phong tỏa Iran

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 14-4 tuyên bố không có tàu nào có thể đi vào hoặc rời khỏi các cảng của Iran vượt qua vòng phong tỏa do Washington thiết lập. Đây là lần đầu tiên Mỹ công bố chi tiết quy mô lực lượng tham gia chiến dịch. Theo CENTCOM, hơn 10.000 thủy thủ, lính thủy đánh bộ và không quân Mỹ, cùng hơn 10 tàu chiến và hàng chục máy bay, đang triển khai nhiệm vụ kiểm soát toàn bộ hoạt động hàng hải liên quan đến Iran. Trong 24 giờ đầu tiên, 6 tàu thương mại đã buộc phải quay đầu theo chỉ dẫn của lực lượng Mỹ. Lệnh phong tỏa được áp dụng đối với tất cả tàu thuyền của mọi quốc gia ra vào các cảng và vùng ven biển của Iran, bao gồm cả các cảng nằm trên vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Tuy nhiên, Washington khẳng định vẫn đảm bảo quyền tự do hàng hải cho các tàu không liên quan đến Iran đi qua eo biển Hormuz.

Quyết định này được Tổng thống Mỹ đưa ra sau khi các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran tại Pakistan đổ vỡ. Lệnh phong tỏa có hiệu lực từ ngày 13-4 và được xem là bước leo thang đáng kể trong căng thẳng giữa hai nước, dù trước đó hai bên vừa đạt được một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.

Theo số liệu từ Trung tâm Thông tin Hàng hải chung tại Bahrain, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đã giảm hơn 90% kể từ khi xung đột nổ ra. Đây là tuyến vận tải chiến lược của thế giới, nơi trung chuyển một lượng lớn dầu mỏ toàn cầu, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây tác động lớn đến thị trường năng lượng.

Mỹ cho biết trong vòng chưa đầy 36 giờ kể từ khi triển khai, lực lượng của họ đã “hoàn toàn chặn đứng” hoạt động thương mại hàng hải của Iran. Một quan chức quân sự nhấn mạnh rằng chiến dịch được thực hiện “không thiên vị”, áp dụng với tất cả các quốc gia. Để hỗ trợ chiến dịch, Mỹ đã triển khai ít nhất 15 tàu chiến tới Trung Đông, bao gồm tàu sân bay, tàu khu trục tên lửa dẫn đường và tàu đổ bộ. Một số tàu có khả năng triển khai trực thăng nhằm kiểm soát hoặc điều phối các tàu thương mại.

Vẫn có tàu vượt Hormuz

Dù Mỹ khẳng định phong tỏa “chặt chẽ”, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy vẫn có một số tàu liên quan Iran đi qua eo biển Hormuz sau khi lệnh có hiệu lực. Theo công ty dữ liệu Kpler, ít nhất hai tàu đã rời cảng Iran và băng qua eo biển. Một tàu chở hàng rời mang cờ Liberia vận chuyển 74.000 tấn ngô đã đi qua khu vực gần đảo Larak. Một tàu chở dầu khác mang cờ Comoros, chở methanol từ cảng Bushehr, cũng rời khỏi eo biển trong cùng ngày. Ngoài ra, dữ liệu từ MarineTraffic ghi nhận một tàu chở dầu khác rời cảng Bandar Abbas ngày 14-4 và đi qua Hormuz, dù có hiện tượng mất tín hiệu trong thời gian ngắn. Tổng cộng, ít nhất 7 tàu liên quan Iran được cho là đã đi qua khu vực kể từ khi phong tỏa bắt đầu.

Những diễn biến này làm dấy lên câu hỏi về cách thức Mỹ thực thi lệnh phong tỏa trên thực tế, đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang chịu ảnh hưởng của nhiễu sóng GPS, khiến dữ liệu theo dõi tàu thuyền có thể không hoàn toàn chính xác.

Ở chiều ngược lại, Iran đã cảnh báo sẽ phản ứng mạnh nếu các tàu quân sự tiếp cận eo biển Hormuz, đồng thời coi đây là hành động vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.

Mỹ thúc đẩy “thỏa thuận lớn” với Iran

Trong bối cảnh căng thẳng quân sự gia tăng, Washington vẫn song song thúc đẩy giải pháp ngoại giao. Tổng thống Mỹ tuyên bố cuộc chiến với Iran đang “rất gần đến hồi kết” và ám chỉ khả năng đạt được bước đột phá trong vài ngày tới. Phó Tổng thống Mỹ cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy một “thỏa thuận lớn” với Iran trong các vòng đàm phán sắp tới. Theo ông, mục tiêu của Washington không chỉ là hạn chế chương trình hạt nhân của Tehran mà còn hướng tới một thỏa thuận toàn diện, trong đó Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, không hỗ trợ các lực lượng vũ trang và có thể hội nhập kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất vẫn là bất đồng về chương trình hạt nhân. Mỹ đề xuất Iran đình chỉ hoạt động làm giàu uranium trong 20 năm, trong khi Tehran chỉ chấp nhận thời hạn ngắn hơn. Sự khác biệt này đã khiến các cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ tại Pakistan trước đó không đạt được kết quả.

Song song với đàm phán, Mỹ cũng gia tăng sức ép kinh tế khi cảnh báo các tổ chức tài chính quốc tế không hỗ trợ Iran né tránh lệnh trừng phạt, đồng thời sẵn sàng áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp. Hiện tại, hai bên được cho là có thể nối lại đàm phán trong thời gian rất gần. Giới quan sát nhận định, chiến lược của Washington là kết hợp áp lực quân sự và ngoại giao nhằm buộc Tehran nhượng bộ. Dù vậy, với những diễn biến phức tạp trên thực địa và sự thiếu tin tưởng kéo dài hàng thập kỷ giữa hai nước, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nhiều thách thức.

AN BÌNH