Thỏa thuận mong manh và những điều kiện ràng buộc

Ngày 16-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Israel và Lebanon đã nhất trí thực hiện lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày, bắt đầu từ rạng sáng 17-4 theo giờ Việt Nam. Thỏa thuận đạt được sau các cuộc trao đổi mà ông mô tả là "rất tích cực" với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, nội dung cốt lõi của thỏa thuận là cam kết của chính phủ Lebanon trong việc kiểm soát tình hình an ninh, đặc biệt là ngăn chặn mọi hành động tấn công nhằm vào Israel từ lực lượng Hezbollah. Đây được xem là điểm then chốt, phản ánh yêu cầu lâu dài của Israel về việc kiềm chế lực lượng vũ trang này. Ở chiều ngược lại, Israel đồng ý không tiến hành các cuộc tấn công quân sự vào lãnh thổ Lebanon, trừ trường hợp tự vệ. Tuy nhiên, Thủ tướng Netanyahu khẳng định quân đội Israel sẽ tiếp tục duy trì hiện diện tại miền Nam Lebanon trong một "vùng an ninh rộng lớn", cho thấy lệnh ngừng bắn không đồng nghĩa với việc rút quân hay chấm dứt hoàn toàn xung đột.

Dù thỏa thuận đã chính thức có hiệu lực, các dấu hiệu vi phạm sớm xuất hiện. Quân đội Lebanon cáo buộc Israel tiếp tục pháo kích một số khu vực, trong khi phía Israel cho biết Hezbollah đã phóng rocket trong những giờ cuối trước khi đình chiến bắt đầu. Những diễn biến này cho thấy tính chất mong manh của thỏa thuận ngay từ những giờ đầu tiên.

Vai trò trung gian của Mỹ và liên hệ với bài toán Iran

Thỏa thuận ngừng bắn lần này phản ánh vai trò ngày càng nổi bật của Mỹ trong việc điều phối các điểm nóng tại Trung Đông. Chính quyền của Tổng thống Trump không chỉ làm trung gian mà còn trực tiếp thúc đẩy các cuộc đàm phán, với sự tham gia của nhiều quan chức cấp cao như Ngoại trưởng Marco Rubio. Đáng chú ý, đây được xem là cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa Israel và Lebanon trong nhiều thập kỷ, mở ra khả năng đối thoại sâu hơn trong thời gian tới. Tổng thống Trump thậm chí đã mời lãnh đạo hai nước tới Nhà Trắng để tiếp tục thảo luận về một thỏa thuận hòa bình dài hạn.

Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng lệnh ngừng bắn 10 ngày không chỉ đơn thuần nhằm hạ nhiệt xung đột Israel - Lebanon, mà còn gắn chặt với tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran. Trước đó, Tehran đã nhấn mạnh rằng mọi thỏa thuận với Washington phải bao gồm việc Israel chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah - lực lượng đồng minh thân cận của Iran. Trong bối cảnh đó, việc đạt được lệnh ngừng bắn tại Lebanon có thể được xem là một bước đi chiến thuật nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại Mỹ - Iran. Dù cả Washington và Tel Aviv phủ nhận mối liên hệ trực tiếp, nhưng các tín hiệu ngoại giao cho thấy hai tiến trình này khó tách rời hoàn toàn.

"Giai đoạn thử nghiệm" cho hòa bình hay bước đệm chiến lược?

Thời hạn chỉ 10 ngày của lệnh ngừng bắn đặt ra nhiều câu hỏi về mục tiêu thực sự của thỏa thuận. Theo các chuyên gia, đây có thể được coi là một "giai đoạn thử nghiệm", cho phép các bên kiểm tra mức độ tuân thủ và thiện chí của đối phương trước khi tiến tới các bước đi dài hạn hơn.

Đối với Lebanon, áp lực là rất lớn. Chính phủ tại Beirut phải nhanh chóng chứng minh khả năng kiểm soát tình hình an ninh và kiềm chế Hezbollah - điều vốn là thách thức kéo dài nhiều năm. Thành công hay thất bại trong 10 ngày này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng gia hạn thỏa thuận. Trong khi đó, Israel vẫn giữ thế chủ động quân sự khi duy trì lực lượng tại miền Nam Lebanon và tuyên bố sẵn sàng hành động nếu phát hiện mối đe dọa. Điều này cho thấy Tel Aviv coi lệnh ngừng bắn như một công cụ chiến thuật hơn là một cam kết hòa bình lâu dài.

Phản ứng quốc tế nhìn chung mang tính tích cực. Liên hợp quốc, Liên minh châu Âu và nhiều quốc gia Trung Đông đều hoan nghênh thỏa thuận, coi đây là bước đi cần thiết để giảm căng thẳng và tạo điều kiện cho viện trợ nhân đạo. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh các phái bộ sẵn sàng hỗ trợ tiến trình hòa bình, trong khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen kêu gọi tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon.

Tuy vậy, thực tế chiến trường và những tuyên bố cứng rắn từ các bên cho thấy con đường hướng tới hòa bình bền vững vẫn còn nhiều trở ngại. Lệnh ngừng bắn 10 ngày, dù mang lại hy vọng, nhiều khả năng chỉ là một "khoảng nghỉ chiến thuật" trong một cuộc xung đột phức tạp, nơi lợi ích an ninh, địa chính trị và ảnh hưởng khu vực đan xen chặt chẽ. Trong bối cảnh đó, câu hỏi lớn không chỉ là liệu thỏa thuận có được gia hạn hay không, mà còn là liệu các bên có sẵn sàng chuyển từ đối đầu sang đối thoại thực chất. Và câu trả lời có lẽ sẽ sớm được định hình ngay trong chính "khoảng lặng" 10 ngày này.

AN BÌNH