Theo công ty phân tích dữ liệu hàng hải Windward, vào ngày 19-4, ít nhất 7 tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) đã được phát hiện gần Cảng Chabahar, nằm tại vịnh Oman, phía đông eo biển Hormuz. Đây là khu vực nằm xa hơn so với nơi lực lượng Hải quân Mỹ tập trung triển khai các biện pháp kiểm soát. Đáng chú ý, các tàu chở dầu này đã tắt tín hiệu nhận dạng tự động (AIS) – một phương thức thường được sử dụng để tránh bị theo dõi.

Ngoài ra, Windward cũng ghi nhận hoạt động chuyển tải dầu giữa các tàu trên biển, khi dầu thô được chuyển từ tàu nhỏ sang tàu lớn ngay ngoài khơi cảng. Tổng khối lượng dầu mà nhóm tàu này có thể vận chuyển ước tính lên tới 14 triệu thùng, tương đương khoảng 10 ngày xuất khẩu của Iran trước khi xung đột leo thang. Động thái này cho thấy Tehran có thể đang xây dựng các phương án linh hoạt nhằm duy trì nguồn thu từ dầu mỏ – yếu tố sống còn đối với nền kinh tế nước này.

Giới phân tích nhận định có hai khả năng: một là Iran đang chủ động mở các tuyến vận tải mới để né tránh phong tỏa, hai là các tàu chở dầu buộc phải tập trung tại khu vực này do gặp khó khăn khi quay trở lại vùng Vịnh Ba Tư – nơi đang chịu sự giám sát chặt chẽ của Mỹ.

Song song với đó, dữ liệu từ Lloyd’s List Intelligence cho thấy có tới 26 tàu thuộc “hạm đội bóng tối” – bao gồm tàu chở dầu và khí đốt – đã ra vào các cảng của Iran kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực. Đây là dấu hiệu cho thấy Tehran đang tận dụng các mạng lưới vận tải không chính thức để duy trì hoạt động xuất khẩu.

Trong khi Iran tìm cách thích ứng, Mỹ tiếp tục gia tăng áp lực trên thực địa. Từ ngày 13-4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố các tàu Mỹ sẽ chặn hoặc buộc quay đầu mọi phương tiện di chuyển tới hoặc rời khỏi bờ biển Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết một tàu khu trục Mỹ tại khu vực phía bắc biển Arab đã nổ súng vào một tàu treo cờ Iran sau khi tàu này không tuân thủ yêu cầu dừng lại. Lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ sau đó đã tiếp cận và bắt giữ con tàu. Washington khẳng định phương tiện này nằm trong danh sách trừng phạt và hành động quân sự là cần thiết để đảm bảo thực thi lệnh phong tỏa. Trong tuần qua, lực lượng Mỹ cũng đã yêu cầu thêm 25 tàu thương mại phải quay đầu khi di chuyển gần khu vực.

Đáp lại, Iran đã kêu gọi Liên hợp quốc lên tiếng, cho rằng việc Mỹ bắt giữ tàu là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên.

Tác động của lệnh phong tỏa cũng thể hiện rõ qua lưu lượng hàng hải. Ngày 20-4, chỉ có 2 tàu đi qua eo biển Hormuz, giảm mạnh so với 22 tàu một ngày trước đó – mức thấp nhất kể từ khi Mỹ triển khai biện pháp kiểm soát.

Trước khi bị phong tỏa, Iran không chỉ xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz mà còn thu phí các tàu nước ngoài đi qua khu vực này – một hoạt động được ví như “trạm thu phí Tehran”. Tuy nhiên, với sự hiện diện quân sự dày đặc của Mỹ, khả năng kiểm soát tuyến đường này của Iran đang bị thách thức nghiêm trọng.

Dù vậy, những diễn biến mới cho thấy Tehran chưa bị đẩy vào thế bế tắc hoàn toàn. Việc chuyển hướng sang Vịnh Oman và sử dụng các phương thức vận chuyển linh hoạt có thể giúp Iran duy trì một phần hoạt động xuất khẩu, bất chấp sức ép từ Washington.

Giới quan sát nhận định, cuộc đối đầu trên biển hiện nay không chỉ là vấn đề kiểm soát vận tải mà còn là một phần trong chiến lược đàm phán rộng lớn hơn giữa hai nước. Trong khi Mỹ tìm cách siết chặt nguồn thu của Iran để buộc nước này nhượng bộ, Tehran lại chứng minh khả năng thích nghi nhằm kéo dài cuộc chơi.

Tình hình trong thời gian tới được dự báo sẽ tiếp tục căng thẳng, đặc biệt khi cả hai bên đều chưa có dấu hiệu xuống thang. Nếu các biện pháp phong tỏa và lách phong tỏa tiếp tục leo thang, nguy cơ xảy ra các sự cố quân sự ngoài ý muốn tại khu vực vẫn ở mức cao, đe dọa an ninh hàng hải và nguồn cung năng lượng toàn cầu.

B.NGÂN