Sau vài ngày tương đối lắng dịu kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm dừng các cuộc không kích để tạo điều kiện cho đối thoại, cục diện tại Trung Đông đã nhanh chóng đảo chiều khi Iran chủ động nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào lực lượng Mỹ.

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), ngày 28-7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo từ lãnh thổ Iran nhằm vào các lực lượng Mỹ đang đồn trú tại Trung Đông. Phía Mỹ cho biết toàn bộ số tên lửa đã bị đánh chặn thành công và không gây thiệt hại cho lực lượng Mỹ. Đây được xem là cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo đầu tiên nhằm vào một cơ sở của Mỹ kể từ khi Washington tuyên bố đình chỉ chiến dịch không kích hôm 24-7. Một số nguồn tin Mỹ cho biết mục tiêu của Iran là căn cứ quân sự Mỹ tại Jordan, trong khi IRGC tuyên bố cuộc tấn công còn nhằm vào sở chỉ huy của CENTCOM tại quốc gia này.

Ngay sau vụ tập kích, Tổng thống Donald Trump cảnh báo Washington sẽ đáp trả mạnh mẽ. "Chúng tôi sẽ giáng đòn rất mạnh vào họ. Họ sẽ phải trả giá", ông Trump tuyên bố với truyền thông Mỹ. Đến tối 29-7 theo giờ Mỹ, CENTCOM xác nhận đã hoàn tất một đợt không kích quy mô lớn nhằm vào hàng chục mục tiêu của IRGC trên lãnh thổ Iran. Các mục tiêu bao gồm sở chỉ huy quân sự, căn cứ tên lửa, cơ sở máy bay không người lái (UAV), hệ thống giám sát, phòng thủ ven biển và nhiều năng lực tác chiến trên biển.

Theo quân đội Mỹ, chiến dịch nhằm tiếp tục làm suy giảm các mối đe dọa từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm đối với lực lượng Mỹ, hoạt động hàng hải thương mại cũng như các quốc gia đối tác tại Vùng Vịnh. Tuy nhiên, Washington chưa công bố thiệt hại cụ thể sau các cuộc không kích. Dù vậy, Nhà Trắng vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao. Tổng thống Trump khẳng định Mỹ sẵn sàng tiếp tục đàm phán với Tehran nếu có cơ hội đạt được một thỏa thuận, song cũng nhấn mạnh Washington sẽ nối lại các hành động quân sự nếu các nỗ lực ngoại giao thất bại.

Động thái chủ động tấn công của Iran được nhiều chuyên gia đánh giá là dấu hiệu cho thấy Tehran đã thay đổi cách tiếp cận chiến lược. Nhà nghiên cứu Hamid Reza Azizi thuộc Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức nhận định Iran dường như sẵn sàng tiến hành các đòn phủ đầu nếu cho rằng đây là lựa chọn khả thi để bảo vệ lợi ích chiến lược của mình. Theo ông, thời điểm Iran phát động cuộc tấn công ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Trump không phải là sự trùng hợp. Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel tiết lộ Tel Aviv từng muốn tấn công hạ tầng năng lượng của Iran nhưng bị Washington ngăn lại. Điều này khiến Tehran có thể cho rằng nguy cơ bị tấn công đang đến gần và lựa chọn hành động trước.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến Iran quyết định gia tăng sức ép được cho là vấn đề eo biển Hormuz. Trong cuộc trả lời phỏng vấn truyền hình nhà nước Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi khẳng định Tehran sẽ không ngần ngại nối lại các hành động quân sự nếu yêu sách chủ quyền của nước này đối với eo biển Hormuz bị thách thức. Theo ông Gharibabadi, Iran coi các nỗ lực của Mỹ và Oman nhằm xây dựng một tuyến vận tải biển thay thế qua Hormuz là "lằn ranh đỏ". Nếu tuyến đường này đi vào hoạt động, khả năng thực thi chủ quyền của Iran đối với tuyến hàng hải chiến lược sẽ bị suy giảm nghiêm trọng.

Các chuyên gia cũng cho rằng từ góc nhìn của Tehran, việc Mỹ tạm dừng không kích không phản ánh sự kiềm chế mà là biểu hiện của điểm yếu chiến lược. Nhận thức này có thể khiến Iran tiếp tục gia tăng sức ép nhằm buộc Washington phải chấp nhận những điều kiện có lợi hơn trong các cuộc đàm phán. Trong khi đó, giới phân tích cảnh báo cuộc đối đầu đang có dấu hiệu mở rộng phạm vi khi Saudi Arabia ngày càng bị cuốn sâu vào xung đột do phải đối mặt đồng thời với các mối đe dọa từ Iran, lực lượng Houthi tại Yemen và các nhóm vũ trang thân Tehran ở Iraq. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia an ninh, Mỹ và các đối tác Vùng Vịnh hiện đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc chấp nhận nhượng bộ một phần các yêu sách của Iran, hoặc đối mặt nguy cơ một cuộc xung đột kéo dài.

AN BÌNH