*Luật sư Phan Thụy Khanh - Phó trưởng Văn phòng Luật sư Phong & Partners, trả lời:

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, một số người lựa chọn “làm đẹp CV” (CV là từ viết tắt tiếng Anh “Curriculum Vitae”, thường được dịch sang tiếng Việt là “Sơ yếu lý lịch”, bao gồm các nội dung chủ yếu như: thông tin cá nhân, trình độ học vấn, kinh nghiệm làm việc, kỹ năng, định hướng nghề nghiệp, chứng chỉ và giải thưởng…) bằng cách khai tăng thời gian làm việc, liệt kê kinh nghiệm hoặc kỹ năng mà bản thân chưa có để đáp ứng yêu cầu tuyển dụng, với suy nghĩ “vào được công ty trước, rồi sẽ học sau”. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc cung cấp thông tin không trung thực trong CV không chỉ dừng lại ở vấn đề uy tín cá nhân mà còn có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý trong suốt quá trình xác lập và thực hiện quan hệ lao động.

Khai gian hồ sơ ứng tuyển việc làm: Vi phạm nguyên tắc trung thực trong giao kết hợp đồng lao động

“Fake CV” như cách nói của các bạn trẻ hiện nay, là hành vi cố ý cung cấp thông tin sai sự thật trong hồ sơ ứng tuyển nhằm tăng lợi thế cạnh tranh so với các ứng viên khác. Những thông tin bị khai gian có thể bao gồm thời gian làm việc, kinh nghiệm, vị trí công tác, bằng cấp, chứng chỉ, trình độ ngoại ngữ, kỹ năng chuyên môn hoặc các thành tích mà ứng viên chưa từng đạt được.

Hiện nay, mặc dù pháp luật chưa có quy định cấm hoặc chế tài xử phạt riêng đối với hành vi nói trên nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc người lao động được phép tùy ý cung cấp thông tin không trung thực trong quá trình ứng tuyển. Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có nghĩa vụ tuân thủ những quy định về việc giao kết hợp đồng lao động liên quan đến việc cung cấp thông tin của bản thân, cụ thể như sau:

“Điều 15. Nguyên tắc giao kết hợp đồng lao động

1. Tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và trung thực.”

“Điều 16. Nghĩa vụ cung cấp thông tin khi giao kết hợp đồng lao động

2. Người lao động phải cung cấp thông tin trung thực cho người sử dụng lao động về họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, nơi cư trú, trình độ học vấn, trình độ kỹ năng nghề, xác nhận tình trạng sức khỏe và vấn đề khác liên quan trực tiếp đến việc giao kết hợp đồng lao động mà người sử dụng lao động yêu cầu.”

Từ các quy định trên có thể thấy, trung thực không chỉ là chuẩn mực đạo đức trong tuyển dụng mà còn là nguyên tắc và nghĩa vụ pháp lý mà người lao động phải tuân thủ khi giao kết hợp đồng lao động. Do đó, nếu người lao động cố ý khai gian về kinh nghiệm, trình độ, bằng cấp hoặc các thông tin khác có liên quan trực tiếp đến việc tuyển dụng thì hành vi này đã vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực theo quy định của Bộ luật Lao động.

Hệ quả: Người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Bộ luật Lao động năm 2019 quy định:

“Điều 36. Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động

1. Người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong trường hợp sau đây:

g) Người lao động cung cấp không trung thực thông tin theo quy định tại khoản 2 Điều 16 của Bộ luật này khi giao kết hợp đồng lao động làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng người lao động.”

Như vậy, theo quy định trên, khi người lao động khai gian hồ sơ ứng tuyển, làm ảnh hưởng đến quyết định tuyển dụng của người sử dụng lao động thì người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.

Mặc dù yếu tố “làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng” vẫn còn mang tính định tính và cần được xem xét kỹ lưỡng trong từng trường hợp cụ thể; bởi lẽ, quyết định tuyển dụng thường được hình thành trên cơ sở đánh giá tổng hòa nhiều yếu tố như trình độ, kinh nghiệm, bằng cấp, kỹ năng, phần thể hiện trong quá trình phỏng vấn và sự phù hợp văn hóa doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa trên một vài thông tin trong CV của ứng viên. Tuy nhiên, điều đó không làm mất đi rủi ro pháp lý nói trên mà người lao động có thể phải đối mặt.

Thực tiễn đã có những vụ việc được toà án thụ lý giải quyết liên quan đến câu chuyện người lao động cung cấp thông tin không trung thực. Điển hình là Bản án số 03/2024/LĐ-PT ngày 19/01/2024 của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh ghi nhận nội dung liên quan đến giải quyết tranh chấp về việc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với người lao động do kê khai không trung thực về quá trình làm việc khi ứng tuyển. Trong vụ án này, cả Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm đều xác định việc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động là có căn cứ. Cụ thể, Hội đồng xét xử nhận định:

“Căn cứ vào điểm g khoản 1 Điều 36 Bộ luật lao động 2019 quy định người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong trường hợp: “Người lao động cung cấp không trung thực thông tin theo quy định tại khoản 2 Điều 16 của Bộ luật này khi giao kết hợp đồng lao động làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng người lao động”.

Trong trường hợp này, phía Công ty TNHH Advanex Việt Nam sau khi xác minh với một số công ty lớn mà bà H. từng làm việc trước đó thì biết được bà H. đã nộp CV cho công ty với những thông tin không trung thực, thiếu chính xác như kê khai thời gian làm việc tại một số công ty lớn như Công ty TNHH PricewaterhouseCoopers Việt Nam, Công ty TNHH Panasonic Appliances dài hơn từ khoảng 1 năm đến khoảng 2 năm so với thời gian thực tế bà H. làm việc; kê sai vị trí làm việc tại các công ty; không kê khai thời gian làm việc ngắn tại một số công ty nhỏ lẻ... Như vậy bà H. đã vi phạm khoản 2 Điều 16 của Bộ luật Lao động, do đó việc Công ty TNHH Advanex Việt Nam ban hành thông báo đơn phương chấm dứt quan hệ lao động với bà H. là phù hợp với quy định của pháp luật".

Từ các quy định pháp luật vừa nêu cũng như thực tiễn giải quyết tranh chấp lao động của Toà án, người lao động cần lưu ý tìm hiểu pháp luật để nắm rõ nghĩa vụ của mình khi giao kết quan hệ lao động, không nên cho rằng việc “khai gian một tí” chỉ đơn thuần là “mẹo nhỏ” vô hại để vượt qua vòng tuyển dụng, mà cần phải nhận thức rõ đây là hành vi vi phạm pháp luật và tiềm ẩn những hậu quả pháp lý nhất định.

Đối với trường hợp của bạn Tuấn, nếu bạn cố ý khai tăng số năm kinh nghiệm từ gần 1 năm lên thành 2 năm để đáp ứng điều kiện tuyển dụng thì đây được xem là hành vi cung cấp thông tin không trung thực khi giao kết hợp đồng lao động. Khi bị phát hiện, bạn có thể sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động năm 2019.

Lời kết: Người lao động nên làm gì?

Trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh, việc mong muốn gia tăng cơ hội được tuyển dụng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, người lao động không nên vì áp lực tìm việc mà lựa chọn khai gian hồ sơ ứng tuyển trong bất kỳ trường hợp nào.

Dưới góc độ pháp lý, như đã phân tích, hành vi này có thể trở thành căn cứ để người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động. Khi đó, người lao động không chỉ mất việc mà còn gặp nhiều khó khăn trong việc yêu cầu và bảo vệ quyền lợi; đặc biệt, người lao động còn tự đánh mất uy tín và có thể gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm việc làm sau này.

Dưới góc độ nghề nghiệp, hành vi này không chỉ làm mất uy tín cá nhân mà còn có thể khiến người lao động được tuyển vào một vị trí vượt quá năng lực hoặc không thực sự phù hợp với bản thân. Điều này dễ dẫn đến những áp lực nặng nề cho người lao động trong quá trình làm việc, thậm chí buộc phải chấm dứt công việc sau một thời gian ngắn. Kết quả là cả người lao động và doanh nghiệp đều lãng phí thời gian, công sức đã đầu tư vào quá trình tuyển dụng. Không chỉ thế, người lao động lại phải bắt đầu lại hành trình tìm việc sau đó, còn doanh nghiệp sẽ phải phát sinh thêm thời gian và chi phí để tuyển dụng, đào tạo và bố trí nhân sự thay thế.

Do đó, thay vì “làm đẹp” hồ sơ bằng những thông tin không đúng sự thật, người lao động nên trung thực về quá trình học tập và làm việc của mình, đồng thời nhấn mạnh những kỹ năng, thành tích và kinh nghiệm thực tế đã tích lũy được. Một công việc phù hợp với năng lực sẽ giúp người lao động phát huy được thế mạnh của bản thân, có cơ hội phát triển lâu dài và gắn bó bền vững với doanh nghiệp.

Chuyên mục này có sự hợp tác về chuyên môn của Văn phòng Luật sư Phong & Partners. Đường dây nóng hỗ trợ tư vấn: 0236.3822678 - 0905.102425; website: phong-partners.com