Chính phủ Nga ngày 1-6 thông báo tạm ngừng xuất khẩu nhiên liệu máy bay phản lực trong thời gian 5 tháng, kéo dài đến ngày 30-11-2026. Theo tuyên bố chính thức, mục tiêu của biện pháp này là duy trì sự ổn định của thị trường nhiên liệu nội địa và bảo đảm nguồn cung không bị gián đoạn. Tuy nhiên, lệnh cấm không áp dụng đối với các lô hàng được thực hiện theo các thỏa thuận liên chính phủ, các hợp đồng đã hoàn tất thủ tục hải quan trước khi lệnh có hiệu lực hoặc nhiên liệu đang được vận chuyển trên các chuyến bay quốc tế.

Động thái mới của Moscow được đưa ra trong bối cảnh ngành lọc dầu Nga đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và hậu cần quân sự. Trong những tuần gần đây, nhiều nhà máy lọc dầu quan trọng của Nga tại Ryazan, Moscow, Kirishi, Nizhny Novgorod và Saratov liên tiếp trở thành mục tiêu tấn công. Theo giới chức Ukraine, các cuộc tập kích nằm trong chiến lược làm suy giảm năng lực hậu cần và tài chính phục vụ chiến dịch quân sự của Nga.

Đêm 31-5 rạng sáng 1-6, Ukraine tiếp tục tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Saratov trên sông Volga, trạm bơm dầu Lazarevo tại tỉnh Kirov và một kho nhiên liệu ở tỉnh Rostov. Nhiều vụ cháy lớn được ghi nhận tại các địa điểm này. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng phòng không đã bắn hạ 216 UAV của Ukraine trong đêm. Moskva cũng cáo buộc Kiev tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu trên lãnh thổ Nga.

Những thiệt hại kéo dài tại các nhà máy lọc dầu đã khiến chính phủ Nga phải triển khai hàng loạt biện pháp nhằm bảo vệ thị trường năng lượng trong nước. Trước đó, Nga đã áp dụng lệnh cấm xuất khẩu xăng từ đầu tháng 4 và dự kiến duy trì ít nhất đến hết tháng 7. Bộ trưởng Năng lượng Sergei Tsivilev cũng không loại trừ khả năng tiếp tục hạn chế xuất khẩu dầu hỏa trong thời gian tới. Theo các nhà phân tích, công suất lọc dầu trung bình của Nga trong tháng 4 đã giảm xuống còn khoảng 4,69 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong hơn 16 năm.

Khó khăn càng trở nên nghiêm trọng khi nhiều nhà máy cần thời gian sửa chữa kéo dài do các lệnh trừng phạt phương Tây hạn chế khả năng tiếp cận thiết bị và linh kiện chuyên dụng từ nước ngoài. Mặc dù sản lượng nhiên liệu máy bay của Nga hiện vẫn cao hơn nhu cầu tiêu thụ trong nước, khoảng 11-12 triệu tấn so với mức tiêu thụ khoảng 10 triệu tấn mỗi năm, giới chức lo ngại nhu cầu nhiên liệu tăng mạnh trong mùa du lịch và vận tải cao điểm có thể gây áp lực lớn lên nguồn cung.

Việc Nga siết chặt xuất khẩu cũng diễn ra vào thời điểm thị trường nhiên liệu hàng không toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động. Các cuộc xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển nhiên liệu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đối với thương mại nhiên liệu máy bay thế giới. Tại thời điểm căng thẳng nhất, giá nhiên liệu máy bay tại châu Âu từng vượt mốc 200 USD/thùng, trong khi lượng tồn kho ở cả châu Âu và châu Á sụt giảm đáng kể. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo châu Âu vẫn đặc biệt dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung mới khi lượng nhiên liệu hàng không nhập khẩu từ Trung Đông giảm mạnh trong thời gian qua.

Các chuyên gia nhận định dù Nga không phải nhà xuất khẩu nhiên liệu máy bay lớn nhất thế giới, việc nước này tạm dừng xuất khẩu vẫn có thể làm giảm nguồn cung giao ngay trên thị trường quốc tế, khiến chi phí nhiên liệu của các hãng hàng không tiếp tục gia tăng trong mùa du lịch hè. Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn tiếp diễn, thị trường nhiên liệu toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều biến động trong những tháng tới.

AN BÌNH