Căng thẳng quanh eo biển Hormuz tiếp tục leo thang sau khi Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố mọi thỏa thuận giữa công dân, tổ chức Mỹ với Iran nhằm bảo đảm an toàn hàng hải qua khu vực này đều bị cấm, bất kể có phát sinh thanh toán hay không. Theo tuyên bố của Washington, các khoản chi trả cho Chính phủ Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hoặc bất kỳ cam kết nào từ phía Tehran nhằm đổi lấy quyền đi lại an toàn qua eo biển Hormuz đều không được phép trong thời gian xung đột tiếp diễn. Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ cảnh báo các giao dịch với Cơ quan Quản lý eo biển vịnh Ba Tư do Iran thành lập có thể khiến các bên liên quan đối mặt rủi ro trừng phạt.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Iran đang tìm cách siết quyền kiểm soát Hormuz, tuyến đường thủy có vai trò đặc biệt quan trọng đối với dòng chảy dầu mỏ và khí đốt từ vịnh Ba Tư ra thị trường thế giới. Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, hoạt động vận tải qua khu vực đã giảm mạnh, đẩy giá dầu tăng vọt và làm gia tăng áp lực đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Cùng với các biện pháp tài chính, Mỹ cũng tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa nhằm vào các cảng của Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết lực lượng nước này đã vô hiệu hóa tàu chở hàng M/V Lian Star treo cờ Gambia khi con tàu di chuyển trong vùng biển quốc tế hướng tới một cảng của Iran ở Vịnh Oman. Theo CENTCOM, lực lượng Mỹ đã phát hơn 20 cảnh báo, thông báo rằng con tàu đang vi phạm lệnh phong tỏa. Sau khi thủy thủ đoàn không phản hồi, một máy bay Mỹ đã phóng tên lửa Hellfire vào khoang động cơ, khiến tàu mất khả năng tiếp tục hành trình. Washington không công bố thông tin về thương vong trên tàu, nhưng khẳng định hành động này nằm trong nỗ lực duy trì các biện pháp phong tỏa trong khu vực. CENTCOM cho biết đến nay lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa 5 tàu thương mại và buộc 116 tàu khác đổi hướng. Lệnh phong tỏa được Tổng thống Donald Trump áp dụng từ giữa tháng 4, sau khi các cuộc đàm phán khởi động từ cuối tháng 2 không đạt đột phá, dù hai bên đã có lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian từ ngày 8-4.

Về phía Iran, Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya tuyên bố các lực lượng vũ trang nước này đang thực thi quyền quản lý hoàn toàn đối với eo biển Hormuz. Tehran yêu cầu mọi tàu thương mại, tàu chở hàng và tàu chở dầu phải tuân thủ tuyến đường do Iran chỉ định và phải được Hải quân IRGC cấp phép trước khi đi qua. Iran cũng cảnh báo sẽ đáp trả bất kỳ hành động can thiệp nào từ tàu quân sự nước ngoài nhằm cản trở việc quản lý Hormuz. Theo phía Iran, trong 24 giờ gần nhất đã có 20 tàu được phép qua eo biển với sự phối hợp của các lực lượng hàng hải nước này, chủ yếu là các tàu chở hàng hóa thiết yếu.

Trên mặt trận ngoại giao, Tehran cảnh báo có thể rút khỏi thỏa thuận đang đàm phán nếu Mỹ không dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và giải phóng các tài sản bị đóng băng ở nước ngoài. Ông Saeed Ajorlou, thành viên Ủy ban Truyền thông của đoàn đàm phán Iran, cho biết hai bên vẫn chưa thông qua dự thảo cuối cùng, dù khác biệt đã thu hẹp.

Trong khi đó, Washington duy trì lập trường cứng rắn. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth khẳng định Mỹ vẫn để ngỏ khả năng nối lại hoạt động quân sự nếu cần thiết. Theo ông, mọi thỏa thuận phải bảo đảm Iran từ bỏ vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân, mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và chấp nhận các cơ chế kiểm chứng quốc tế. Các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã gửi tới Tehran những điều chỉnh cứng rắn hơn đối với khuôn khổ thỏa thuận tiềm năng. Một số nguồn tin nói ông Trump quan ngại các điều khoản có thể dẫn tới việc giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran và muốn gia tăng sức ép để Tehran sớm chấp nhận khuôn khổ hiện tại.

Giới quan sát nhận định nguy cơ đối đầu quân sự vẫn chưa biến mất, dù các cuộc đàm phán đang tiếp tục. Iran đã nhiều lần phát tín hiệu rằng nếu ngoại giao thất bại, nước này có thể mở rộng các biện pháp đáp trả, từ gây gián đoạn hàng hải tại Bab al-Mandeb, tấn công cơ sở năng lượng Vùng Vịnh, đến sử dụng UAV công nghệ cao và tác chiến điện tử. Phần lớn các kịch bản này hiện vẫn mang tính răn đe. Tuy nhiên, việc Mỹ siết phong tỏa trong khi Iran khẳng định quyền quản lý Hormuz cho thấy thế đối đầu tại Vùng Vịnh vẫn rất mong manh. Bất kỳ tính toán sai lầm nào cũng có thể khiến lệnh ngừng bắn bị phá vỡ và đẩy Trung Đông vào một vòng xoáy leo thang mới.

AN BÌNH